Πάντοτε και παντού, τα δημόσια κτίρια-οικοδομήματα αποτελούσαν και αποτελούν ακόμη το οικόσημο μιας πόλης. Ήταν και είναι η αφανής ταυτότητά της. Δεν υπήρχαν και δεν λειτουργούσαν μόνον ως χώροι εξυπηρέτησης των πολιτών αλλά και ως χώροι διαπαιδαγώγησής τους. Ο ρόλος τους ήταν άκρως παιδευτικός με την ευρύτερη έννοια του όρου.
- του Ηλία Γιαννακόπουλου, Φιλόλογος, blog ΙΔΕΟπολις
Η εξωτερική μορφή, ευταξία και αισθητική του δημόσιου χώρου διαπαιδαγωγεί και μορφοποιεί και τον εσωτερικό κόσμο των πολιτών. Η εικόνα του δημόσιου χώρου με έναν αδιαφανή και υπόγειο τρόπο επηρεάζει καταφανώς και τον εσωτερικό χώρο του ανθρώπου. Η αισθητική του δημόσιου χώρου διδάσκει την αρμονία, τη συμμετρία, την καλαισθησία και την ευταξία που λειτουργούν και ως ηθικοποιητικοί παράγοντες-στοιχεία σε ένα άλλο επίπεδο.
Ο Βιτγκενστάιν θεωρούσε πως «η αισθητική και η ηθική στο βάθος ταυτίζονται».
Ίσως κάποιοι αναρωτηθούν για το αν μπορούμε να μιλάμε στη χώρα μας για αισθητική και για τη σχέση-ταύτισή της με την ηθική στον βαθμό που ο δημόσιος χώρος και ιδιαίτερα τα δημόσια κτίρια-οικοδομήματα είναι χώρος όπου οι «θυμωμένοι» και «αντισυστημικοί» δοκιμάζουν τις πολιτικές-ιδεολογικές τους διεκδικήσεις, τις κοινωνικές τους ευαισθησίες και τις καλλιτεχνικές τους εμπνεύσεις γεμίζοντας τους τοίχους με συνθήματα, γκράφιτι και εικόνες.
Δημόσια κτίρια καθίστανται χώροι έκφρασης των πολιτικών διαμαρτυριών και της κοινωνικής οργής κάποιων κοινωνικών ομάδων πολιτών. Τα δημόσια κτίρια ενίοτε λειτουργούν ως ο αποχετευτικός αγωγός της συσσωρευμένης οργής για θέματα κυβερνητικής πολιτικής, κοινωνικής αδικίας, οικονομικής δυσπραγίας και ηθικής αποβιταμίνωσης.
Η κακοποίηση της αισθητικής ενέχει και στοιχεία υπολανθάνουσας «αισθητικής βίας» με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για την ηθική μας συνείδηση και ποιότητα.
Η ρυπαρογραφία, η χυδαιολογία, οι υβριστικές φράσεις διαρρηγνύουν κάθε δεσμό με την ηθική και επιταχύνουν την ηθική αποβιταμίνωση των πολιτών. Οι τοίχοι των δημόσιων κτιρίων δεν είναι ένας ελεύθερος καμβάς για την άσκηση των καλλιτεχνικών εμπνεύσεων των θυμωμένων, των οργισμένων και των «επαναστατών χωρίς αιτία».
O ιδιωτικός θυμός και η στιγμιαία παρόρμηση όταν αποτυπώνoνται με πρόχειρα γκράφιτι και συνθήματα στους τοίχους των δημόσιων κτιρίων συνιστούν μια μορφή αισθητικής βίας.
Έτσι η αισθητική βία τρέφει την ηθική αποξήρανση, την απώλεια ευαισθησίας απέναντι στο κοινό καλό και σε τελευταία ανάλυση τον ανθρώπινο κυνισμό.
Και όλα αυτά γιατί η αισθητική βία λειτουργεί σωρευτικά: πρώτα πληγώνει τον χώρο, ύστερα το βλέμμα και τέλος τη συνείδηση.
Και είναι ιστορικά αποδεκτό πως μια κοινωνία που δεν προστατεύει την αισθητική της, σύντομα παύει να προστατεύει και την ηθική της. Γιατί ασυνείδητα στο εσωτερικό του πολίτη η αντίληψη πως αφού «όλα επιτρέπονται στους τοίχους και στα δημόσια κτίρια» μεταλλάσσεται στο «όλα επιτρέπονται και στις ανθρώπινες πράξεις».
Να, λοιπόν, γιατί ο Γκόρκι είχε δίκαιο όταν τόνιζε: «Η αισθητική είναι η ηθική του μέλλοντος».
Χωρίς ηθική ίσως να ζούσαμε, έστω και δύσκολα. Χωρίς αισθητική όμως;
* Η φωτογραφία είναι από το κτίριο του Σιδηροδρομικού Σταθμού Τρικάλων, που εξωτερικά δίνει την εντύπωση ενός εγκαταλελειμμένου κτιρίου. Αλήθεια, η εικόνα του δεν ενοχλεί τον ΟΣΕ ή τη δημοτική αρχή;
