Με επίδειξη ισχύος αλλά χωρίς καθαρή επιχειρησιακή αρχιτεκτονική, οι Ηνωμένες Πολιτείες ρίχνουν στη «μάχη» των Στενών του Ορμούζ την επιχείρηση «Ελευθερία», επιχειρώντας να επιβάλουν έλεγχο σε ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του πλανήτη.

Η ανακοίνωση από τον Ντόναλντ Τραμπ ήρθε αιφνιδιαστικά, όμως πίσω από τη δυναμική ρητορική παραμένει ένα βασικό κενό, που αφορά το πώς ακριβώς θα προστατευτεί στην πράξη η ναυσιπλοΐα.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) κινητοποιεί σημαντικές δυνάμεις… αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενους πυραύλους, περισσότερα από 100 αεροσκάφη και ένα πλέγμα μη επανδρωμένων συστημάτων. Το αποτύπωμα είναι εντυπωσιακό, το επιχειρησιακό μοντέλο, όμως, παραμένει θολό και οι κίνδυνοι… τεράστιοι!.

Σε ένα περιβάλλον όπου τα περιθώρια ελιγμών είναι ελάχιστα και οι απειλές πολλαπλές, η ισχύς από μόνη της δεν αρκεί. Και αυτό είναι το σημείο που γεννά τις μεγαλύτερες αμφιβολίες.

Το ρίσκο της «αντίδρασης»

Το βασικό επιχειρησιακό δίλημμα εντοπίζεται στον τρόπο εφαρμογής. Όπως επισημαίνουν αναλυτές που επικαλείται το CNN, η Ουάσινγκτον δεν φαίνεται να προσανατολίζεται σε κλασικές συνοδείες πλοίων, αλλά σε ένα μοντέλο «παρουσίας» με δυνατότητα άμεσης αντίδρασης.

Η Τζένιφερ Πάρκερ, συνεργάτιδα στο Ινστιτούτο Lowy και πρώην αξιωματικός του Βασιλικού Αυστραλιανού Ναυτικού, δήλωσε στο CNN ότι ο αμερικανικός στρατός αναμένεται να αυξήσει την παρουσία του μέσα και πάνω από τα Στενά, ώστε να «καθησυχάζει» τα εμπορικά πλοία που επιχειρούν να τα διασχίσουν.

Όπως εκτιμά, τα αμερικανικά πλοία και αεροσκάφη θα λειτουργούν αποτρεπτικά, επιτηρώντας την περιοχή και παρεμβαίνοντας όπου απαιτείται. Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη; Συνεχή πλήγματα και τα Στενά του Ορμούζ εμπόλεμη ζώνη; Η προστασία θα είναι συνεχής ή περιστασιακή; Και για πόσο μπορεί να συνεχιστεί; Μιλάμε επομένως για μάχη φθοράς, με πολλαπλούς κινδύνους για όλους τους εμπλεκόμενους.

Σε μια θαλάσσια λωρίδα όπου τα δεξαμενόπλοια κινούνται σε διαύλους μόλις τριών χιλιομέτρων, η μετάβαση από την αποτροπή στην αντίδραση μπορεί να γίνει μέσα σε δευτερόλεπτα… και τότε το περιθώριο είναι μηδενικό.

Το «πλεονέκτημα» της Τεχεράνης

Το Ιράν δεν χρειάζεται να αναμετρηθεί ευθέως με το Ναυτικό των ΗΠΑ για να δημιουργήσει κρίση. Διαθέτει ένα ευρύ φάσμα ασύμμετρων δυνατοτήτων, με drones, κινητούς πυραύλους, νάρκες και στόλους μικρών, ευέλικτων σκαφών που μπορούν να εμφανιστούν αιφνιδιαστικά. Η διασπορά και η κινητικότητα αυτών των μέσων καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την πλήρη επιτήρηση της περιοχής. Ακόμη και με υψηλή τεχνολογία, η απειλή δεν εξαλείφεται, απλώς μετατίθεται χρονικά, εντείνοντας τη φθορά των δυτικών.

Ταυτόχρονα, οι διαθέσιμες αμερικανικές δυνάμεις δεν επαρκούν για πλήρη κάλυψη. Με περίπου 12 αντιτορπιλικά στην περιοχή και πολλαπλές αποστολές σε εξέλιξη, η δυνατότητα διαρκούς προστασίας εμπορικών νηοπομπών είναι περιορισμένη. Για παράδειγμα, στην Ερυθρά, μια νηοπομπή με δύο τουλάχιστον πολεμικά πλοία στην κεφαλή και στην ουρά της, μπορεί να συνοδεύσει μέχρι 15 – το πολύ – εμπορικά πλοία. Στο Ορμούζ, όπου η κίνηση είναι πολλαπλάσια, με εκατοντάδες πλοία να περνούν τα Στενά, πώς θα ανταποκριθούν οι αμερικανικές δυνάμεις στις απειλές;

Σκληρά μηνύματα και κίνδυνος κλιμάκωσης

Η αντίδραση της Τεχεράνης ήταν άμεση, διαμηνύοντας πως οποιαδήποτε αμερικανική παρουσία εντός των Στενών θα θεωρηθεί εχθρική ενέργεια. Οι προειδοποιήσεις για άμεση απάντηση ανεβάζουν κατακόρυφα το επίπεδο κινδύνου.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιχείρηση «Ελευθερία» αποκτά διπλό χαρακτήρα. Από τη μία λειτουργεί ως μήνυμα αποτροπής, από την άλλη όμως αυξάνει την πιθανότητα μιας ανεξέλεγκτης εμπλοκής.

Ισχύς χωρίς σαφή στρατηγική;

Το σχέδιο των ΗΠΑ στα Στενά του Ορμούζ δείχνει αποφασιστικότητα, αλλά όχι απαραίτητα συνοχή. Η παρουσία μπορεί να καθησυχάσει, αλλά μπορεί και να προκαλέσει.

Πρόκειται λοιπόν για μια καλά μελετημένη στρατηγική διασφάλισης της ναυσιπλοΐας ή για ένα παιχνίδι ισορροπίας σε τεντωμένο σχοινί; Γιατί σε μια περιοχή όπως το Ορμούζ, η διαφορά μεταξύ αποτροπής και κλιμάκωσης είναι κυριολεκτικά θέμα στιγμής.