Σου έχει συμβεί σίγουρα. Κάθεσαι με έναν φίλο και συζητάτε για ταξίδι στην Ισλανδία. Δεν το έχεις αναζητήσει, δεν έχεις επισκεφθεί ταξιδιωτική ιστοσελίδα και δεν θυμάσαι να έχεις πατήσει κάτι σχετικό.
Λίγο αργότερα ανοίγεις το κινητό σου. «Μοναδική προσφορά: Επτά ημέρες στην Ισλανδία!» Κοιτάζεις την οθόνη. Κοιτάζεις το κινητό. Το κινητό, ευτυχώς, δεν μπορεί ακόμη να σε κοιτάξει πίσω ή τουλάχιστον έτσι θέλεις να πιστεύεις.
Σε άκουσε πραγματικά; Κατέγραψε τη συζήτησή σου κάποια εφαρμογή ή μήπως η εξήγηση είναι ακόμη πιο παράξενη;
Η απάντηση που μάλλον δεν περίμενες
Οι εφαρμογές μπορούν τεχνικά να χρησιμοποιούν το μικρόφωνο όταν έχουν λάβει τη σχετική άδεια. Τα σύγχρονα Android και iPhone, όμως, διαθέτουν ενδείξεις που ενημερώνουν τον χρήστη όταν ενεργοποιείται το μικρόφωνο ή η κάμερα.
Αυτό σημαίνει ότι η θεωρία πως όλες οι μεγάλες εφαρμογές καταγράφουν κρυφά κάθε συζήτησή μας για να μας εμφανίσουν διαφημίσεις δεν έχει αποδειχθεί.
Και, για να είμαστε ειλικρινείς, συνήθως δεν χρειάζεται καν να μας ακούσουν.
Οι εταιρείες διαφημίσεων διαθέτουν άλλους τρόπους να καταλάβουν τι μπορεί να αγοράσουμε — τρόπους λιγότερο κινηματογραφικούς, αλλά εντυπωσιακά αποτελεσματικούς.
Γνωρίζουν τι αναζητήσαμε, ποιες ιστοσελίδες επισκεφθήκαμε, σε ποια σημεία βρεθήκαμε, ποια βίντεο παρακολουθήσαμε και με ποιους λογαριασμούς ή συσκευές αλληλεπιδρούμε.
Με λίγα λόγια, ίσως το κινητό να μη χρειάζεται να ακούσει τη συζήτηση για την Ισλανδία.
Μπορεί να είχε ήδη προβλέψει ότι θα την κάνεις.
1. Εμφανίζεται ξαφνικά η ένδειξη του μικροφώνου
Στο iPhone, μια πορτοκαλί ένδειξη στο επάνω μέρος της οθόνης σημαίνει ότι κάποια εφαρμογή χρησιμοποιεί το μικρόφωνο. Η πράσινη ένδειξη αφορά την κάμερα ή την κάμερα μαζί με το μικρόφωνο.
Στα νεότερα Android εμφανίζεται επίσης σχετική πράσινη ένδειξη όταν χρησιμοποιούνται η κάμερα ή το μικρόφωνο.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποιος σε κατασκοπεύει. Αν πραγματοποιείς βιντεοκλήση, ηχογραφείς μήνυμα ή χρησιμοποιείς φωνητικό βοηθό, η εμφάνιση της ένδειξης είναι φυσιολογική.
Αν όμως εμφανιστεί ενώ διαβάζεις ειδήσεις, παίζεις ένα απλό παιχνίδι ή χρησιμοποιείς εφαρμογή που δεν έχει κανέναν προφανή λόγο να σε ακούει, αξίζει να ελέγξεις ποια εφαρμογή ενεργοποίησε το μικρόφωνο.
Το φιδάκι που προσπαθείς να περάσεις μέσα από εμπόδια δεν χρειάζεται να ακούει τι θα φάτε το βράδυ.
2. Μια άσχετη εφαρμογή ζητά υπερβολικά πολλές άδειες
Μια εφαρμογή βιντεοκλήσεων χρειάζεται πρόσβαση στην κάμερα και στο μικρόφωνο. Μια εφαρμογή πλοήγησης χρειάζεται την τοποθεσία σου.
Γιατί όμως ένας φακός ζητά πρόσβαση στις επαφές; Γιατί ένα παιχνίδι με παζλ θέλει το μικρόφωνο; Και γιατί μια αριθμομηχανή ενδιαφέρεται να γνωρίζει πού βρίσκεσαι όλη την ημέρα;
Δεν είναι κάθε παράξενο αίτημα απόδειξη κακόβουλης δραστηριότητας. Είναι όμως ένας καλός λόγος να πατήσεις «Να μην επιτρέπεται» μέχρι να καταλάβεις σε τι χρησιμεύει η συγκεκριμένη άδεια.
Ο ασφαλέστερος κανόνας είναι απλός:
Μια εφαρμογή πρέπει να έχει πρόσβαση μόνο στα δεδομένα που χρειάζεται πραγματικά για τη λειτουργία της.
Όχι σε όσα θα ήθελε από περιέργεια.
3. Η μπαταρία και τα δεδομένα εξαφανίζονται χωρίς εξήγηση
Η ασυνήθιστα γρήγορη κατανάλωση της μπαταρίας μπορεί να δείχνει ότι κάποια εφαρμογή λειτουργεί έντονα στο παρασκήνιο. Το ίδιο ισχύει όταν παρατηρείς ξαφνική αύξηση στη χρήση δεδομένων.
Υπάρχουν, βέβαια, πολλές αθώες εξηγήσεις: ενημερώσεις συστήματος, συγχρονισμός φωτογραφιών, κακό σήμα ή απλώς μια ταλαιπωρημένη παλιά μπαταρία.
Αν όμως η αλλαγή εμφανίστηκε αμέσως μετά την εγκατάσταση μιας άγνωστης εφαρμογής, έλεγξε τη δραστηριότητά της από τις ρυθμίσεις μπαταρίας και δεδομένων.
Μια εφαρμογή που χρησιμοποιείς για δύο λεπτά αλλά εργάζεται στο παρασκήνιο για έξι ώρες μάλλον έχει βρει δεύτερη δουλειά χωρίς να σε ενημερώσει.
4. Το κινητό ζεσταίνεται ενώ δεν το χρησιμοποιείς
Ένα κινητό μπορεί να θερμανθεί όταν παίζεις απαιτητικά παιχνίδια, τραβάς βίντεο ή το φορτίζεις. Δεν είναι φυσιολογικό, όμως, να καίει μέσα στην τσέπη σου ενώ δεν κάνεις τίποτα.
Η ανεξήγητη θερμότητα μπορεί να οφείλεται σε προβληματική εφαρμογή, συνεχείς διεργασίες στο παρασκήνιο ή κακόβουλο λογισμικό. Δεν αποδεικνύει από μόνη της παρακολούθηση, αλλά σε συνδυασμό με μεγάλη κατανάλωση δεδομένων και μπαταρίας χρειάζεται διερεύνηση.
Πρώτα κάνε επανεκκίνηση και έλεγξε ποιες εφαρμογές καταναλώνουν τους περισσότερους πόρους. Αν το πρόβλημα ξεκίνησε μετά από μια συγκεκριμένη εγκατάσταση, αφαίρεσέ την.
Ιδιαίτερα αν την κατέβασες από σύνδεσμο που σου έστειλε ένας άγνωστος με μήνυμα τύπου «ΔΕΣ ΠΟΙΟΣ ΚΟΙΤΑΞΕ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΣΟΥ».
Spoiler: πιθανότατα δεν ήταν κανείς. Τώρα όμως μπορεί να σε κοιτάζει η εφαρμογή.
5. Βρίσκεις εφαρμογές ή ρυθμίσεις που δεν αναγνωρίζεις
Έλεγξε ανά διαστήματα τη λίστα των εγκατεστημένων εφαρμογών. Αν βρεις κάτι που δεν θυμάσαι να εγκατέστησες, αναζήτησε πρώτα τι είναι και, εφόσον δεν αποτελεί μέρος του συστήματος, αφαίρεσέ το.
Στο iPhone αξίζει επίσης να ελέγξεις τις ρυθμίσεις διαχείρισης συσκευής ή τα προφίλ διαμόρφωσης. Σε Android, δες ποιες εφαρμογές διαθέτουν ειδικά δικαιώματα, όπως πρόσβαση προσβασιμότητας, εμφάνιση πάνω από άλλες εφαρμογές ή δικαιώματα διαχειριστή.
Μην αφαιρείς τυχαία στοιχεία του λειτουργικού συστήματος. Αν όμως εμφανίζεται κάτι εντελώς άγνωστο που έχει υπερβολικά ισχυρά δικαιώματα, χρειάζεται προσοχή.
Πώς θα δεις ποιος χρησιμοποίησε το μικρόφωνο
Σε iPhone
Άνοιξε: Ρυθμίσεις → Απόρρητο και ασφάλεια → Μικρόφωνο
Εκεί εμφανίζονται οι εφαρμογές που έχουν ζητήσει πρόσβαση. Μπορείς να απενεργοποιήσεις την άδεια για όποια εφαρμογή δεν τη χρειάζεται.
Όταν εμφανίζεται η πορτοκαλί ή πράσινη ένδειξη, άνοιξε το Κέντρο Ελέγχου για να δεις ποια εφαρμογή χρησιμοποίησε πρόσφατα το μικρόφωνο ή την κάμερα. Η Apple εξηγεί αναλυτικά τις ενδείξεις και τη διαχείριση των αδειών στον επίσημο οδηγό απορρήτου του iPhone.
Σε Android
Η ακριβής διαδρομή διαφέρει λίγο ανάλογα με τον κατασκευαστή, αλλά συνήθως θα τη βρεις στις:
Ρυθμίσεις → Ασφάλεια και απόρρητο → Απόρρητο → Διαχείριση δικαιωμάτων
Από εκεί μπορείς να ελέγξεις ποιες εφαρμογές έχουν πρόσβαση στο μικρόφωνο, στην κάμερα, στην τοποθεσία και σε άλλα δεδομένα. Μπορείς επίσης να επιλέξεις πρόσβαση μόνο κατά τη χρήση ή να την απαγορεύσεις εντελώς. Οι διαθέσιμες επιλογές περιγράφονται στην επίσημη βοήθεια του Android.
Γιατί οι διαφημίσεις μοιάζουν να διαβάζουν τη σκέψη σου;
Ας επιστρέψουμε στη μυστηριώδη διαφήμιση για την Ισλανδία. Ίσως ο φίλος σου να είχε ήδη αναζητήσει ταξίδια και να βρισκόσασταν στην ίδια τοποθεσία. Ίσως είδες πριν από ημέρες ένα σχετικό βίντεο χωρίς να το θυμάσαι. Ίσως ακολούθησες έναν ταξιδιωτικό λογαριασμό ή πέρασες περισσότερο χρόνο πάνω από μια φωτογραφία με το Βόρειο Σέλας.
Υπάρχει και κάτι ακόμη: βλέπουμε καθημερινά εκατοντάδες διαφημίσεις και ξεχνάμε σχεδόν όλες. Όταν μία συμπέσει με μια πρόσφατη συζήτησή μας, την προσέχουμε αμέσως και η σύμπτωση μοιάζει τρομακτικά ακριβής.
Το γεγονός ότι μια διαφήμιση εμφανίστηκε μετά από μια συζήτηση δεν αποδεικνύει ότι το μικρόφωνο χρησιμοποιήθηκε για να την επιλέξει.
Αποδεικνύει, όμως, πόσο λεπτομερές μπορεί να είναι το ψηφιακό μας προφίλ.
Τι πρέπει να κάνεις μέσα στα επόμενα πέντε λεπτά
- Διέγραψε εφαρμογές που δεν χρησιμοποιείς.
- Αφαίρεσε άδειες μικροφώνου, κάμερας και τοποθεσίας από άσχετες εφαρμογές.
- Προτίμησε την επιλογή «Μόνο κατά τη χρήση».
- Εγκαθιστάς εφαρμογές μόνο από τα επίσημα καταστήματα.
- Διατήρησε το λειτουργικό σύστημα και τις εφαρμογές ενημερωμένα.
- Ενεργοποίησε τον έλεγχο δύο παραγόντων στους σημαντικούς λογαριασμούς σου.
- Απόφυγε συνδέσμους και αρχεία από άγνωστα μηνύματα.
- Έλεγξε τακτικά τη χρήση μπαταρίας και δεδομένων.
Σε ακούει, λοιπόν, το κινητό σου;
Μπορεί μια εφαρμογή να χρησιμοποιήσει το μικρόφωνο εφόσον έχει την άδεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τρομακτικά εύστοχη διαφήμιση προέρχεται από κρυφή ηχογράφηση. Η πραγματικότητα είναι ίσως πιο ανησυχητική.
Το κινητό δεν χρειάζεται πάντα να ακούσει τι λες. Οι εφαρμογές μπορούν να συμπεράνουν τι θέλεις από όσα αναζητάς, πού πηγαίνεις, τι παρακολουθείς και πόσο χρόνο αφιερώνεις σε κάθε εικόνα.
Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι: «Με ακούει το κινητό μου;» Αλλά: «Πόσα του έχω ήδη πει χωρίς να ανοίξω ποτέ το στόμα μου;»
