Το 2011, σε ένα τροπικό δάσος της Ινδονησίας, μια μακάκα με μαύρο λοφίο άρπαξε μια φωτογραφική μηχανή και πάτησε το κουμπί της λήψης. Το αποτέλεσμα ήταν μια από τις πιο διάσημες selfies στον κόσμο: η «monkey selfie».
Ο φωτογράφος Ντέιβιντ Σλέιτερ, που είχε αφήσει τη μηχανή σε τρίποδο για να προσεγγίσουν οι μαϊμούδες τον εξοπλισμό, προσπάθησε αργότερα να διεκδικήσει τα πνευματικά δικαιώματα της εικόνας. Η υπόθεση, όμως, πήρε απρόβλεπτη τροπή.
Όταν η φωτογραφία ανέβηκε στη Wikipedia, το Ίδρυμα Wikimedia υποστήριξε ότι δεν μπορούσε να προστατευθεί από copyright, καθώς δεν είχε δημιουργηθεί από άνθρωπο. Το αμερικανικό Γραφείο Πνευματικών Δικαιωμάτων υιοθέτησε την ίδια λογική, αναφέροντας μάλιστα τη φωτογραφία ως χαρακτηριστικό παράδειγμα έργου που δημιουργήθηκε από μη ανθρώπινο δημιουργό.
Η υπόθεση έγινε ακόμη πιο παράξενη όταν η PETA προσέφυγε στη δικαιοσύνη για λογαριασμό της μαϊμούς, ζητώντας τα έσοδα από τη φωτογραφία να αποδοθούν στο ζώο. Το δικαστήριο απέρριψε τελικά την αγωγή, κρίνοντας ότι μια μαϊμού δεν μπορεί να προσφύγει στη δικαιοσύνη.
Από τη μαϊμού στην τεχνητή νοημοσύνη
Χρόνια αργότερα, το ίδιο νομικό ερώτημα επέστρεψε, αυτή τη φορά με πρωταγωνιστή μια μηχανή.
Ο επιστήμονας πληροφορικής Στίβεν Τέιλερ δημιούργησε το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης Dabus, το οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, παρήγαγε αυτόνομα την εικόνα A Recent Entrance to Paradise. Όταν προσπάθησε να κατοχυρώσει τα πνευματικά δικαιώματα, το αίτημά του απορρίφθηκε επειδή το έργο δεν είχε ανθρώπινο δημιουργό.
Η υπόθεση έφτασε μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, το οποίο τον Μάρτιο αρνήθηκε να την εξετάσει, αφήνοντας σε ισχύ την απόφαση των κατώτερων δικαστηρίων: έργα που δημιουργούνται αποκλειστικά από AI δεν μπορούν να προστατευθούν από copyright στις ΗΠΑ.
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως φρένο στο σενάριο μιας πλημμυρίδας αποκλειστικά AI-generated ταινιών, μουσικής, βιβλίων και εικόνων, γνωστής συχνά ως «AI slop». Χωρίς πνευματικά δικαιώματα, οι εταιρείες έχουν μικρότερο οικονομικό κίνητρο να αντικαταστήσουν πλήρως τους ανθρώπους δημιουργούς.
Πόσο ανθρώπινο πρέπει να είναι ένα έργο;
Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: τι γίνεται όταν άνθρωπος και AI συνεργάζονται;
Στη Βρετανία, το νομικό πλαίσιο επιτρέπει υπό προϋποθέσεις την προστασία ορισμένων έργων που δημιουργούνται από μηχανές, αποδίδοντας δικαιώματα στο πρόσωπο που έκανε τις απαραίτητες «ρυθμίσεις» για τη δημιουργία τους.
Στις ΗΠΑ, μια άλλη υπόθεση ίσως βοηθήσει να καθοριστεί η γραμμή. Ο Τζέισον Άλεν κέρδισε το 2022 διαγωνισμό τέχνης με έργο που δημιούργησε μέσω του Midjourney. Υποστηρίζει ότι έδωσε 624 διαφορετικές εντολές στο AI και στη συνέχεια επεξεργάστηκε την εικόνα με Photoshop.
Το ερώτημα που καλούνται πλέον να απαντήσουν τα δικαστήρια είναι απλό στη διατύπωση αλλά εξαιρετικά δύσκολο στην πράξη:
Πόση ανθρώπινη παρέμβαση χρειάζεται ώστε ένα έργο που δημιουργήθηκε με AI να θεωρείται ανθρώπινο και να αποκτά πνευματικά δικαιώματα;
Η απάντηση θα μπορούσε να καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και το τι θα θεωρούμε «δημιουργία» στην ψηφιακή εποχή.
