Όταν εκδηλώνεται ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο, η προσοχή στρέφεται εύλογα στην αντίδραση: στην προστασία των ανθρώπων, στην κινητοποίηση των υπηρεσιών και στην αποκατάσταση των ζημιών.
Η αποτελεσματική διαχείριση του κινδύνου, όμως, δεν ξεκινά τη στιγμή της καταστροφής. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, από τη γνώση της περιοχής, την παρακολούθηση των συνθηκών και τη δυνατότητα των αρμόδιων αρχών να σχεδιάζουν την προστασία της με αξιόπιστα δεδομένα.
Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους το «Πληροφοριακό Σύστημα για την Οριοθέτηση των Υδατορεμάτων» έχει ιδιαίτερη σημασία για την Πολιτική Προστασία.
Το έργο προβλέπει τη συγκέντρωση και ψηφιακή οργάνωση της πληροφορίας για τα υδατορέματα της χώρας. Προβλέπει, όμως, και κάτι ακόμη: τη διασύνδεση του Πληροφοριακού Συστήματος με τις αρμόδιες υπηρεσίες Πολιτικής Προστασίας και τη δημιουργία ενός δικτύου καταγραφής και τηλεμετάδοσης υδρομετεωρολογικών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.
Για τις ανάγκες του έργου προβλέπεται η εγκατάσταση 250 μετεωρολογικών σταθμών και 150 σταθμηγράφων σε υδρολογικά κατάλληλες θέσεις. Οι σταθμοί αυτοί θα καταγράφουν μετεωρολογικές και υδρομετρικές πληροφορίες, ώστε οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να έχουν σαφή εικόνα για κρίσιμα σημεία των υδατορεμάτων και να υποστηρίζονται υπηρεσίες έγκαιρης προειδοποίησης.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η Πολιτική Προστασία δεν θα βασίζεται μόνο σε παλαιότερα αρχεία ή αποσπασματικές πληροφορίες. Θα μπορεί να αξιοποιεί ένα πιο οργανωμένο σύνολο γεωχωρικών, μετεωρολογικών και υδρολογικών δεδομένων.
Η ύπαρξη ενός σταθμηγράφου, για παράδειγμα, επιτρέπει την καταγραφή της στάθμης του νερού σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Ένας μετεωρολογικός σταθμός παρέχει στοιχεία για τις καιρικές συνθήκες και τη βροχόπτωση. Όταν αυτές οι πληροφορίες μεταδίδονται και συνδυάζονται με τη γνώση του υδατορέματος και της περιοχής, δημιουργείται καλύτερη επιχειρησιακή εικόνα.
Ένα πληροφοριακό σύστημα δεν αντικαθιστά μεν τα αντιπλημμυρικά έργα, μπορεί, όμως, να βοηθήσει ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται νωρίτερα και με περισσότερα στοιχεία.
Η σύγχρονη διαχείριση φυσικών κινδύνων δεν περιορίζεται στην απόκριση μετά την εκδήλωση ενός φαινομένου. Περιλαμβάνει την πρόληψη, την ετοιμότητα, την απόκριση και την αποκατάσταση ως έναν ενιαίο κύκλο. Η λογική αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική στην περίπτωση των πλημμυρών, όπου η έγκαιρη εικόνα και ο σωστός σχεδιασμός μπορούν να αποδειχθούν κρίσιμοι.
Η ανάγκη για καλύτερη πρόληψη γίνεται ακόμη πιο έντονη εξαιτίας της κλιματικής κρίσης. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα θέτουν σε δοκιμασία τις υποδομές, τις τοπικές κοινωνίες και τις υπηρεσίες του κράτους. Η κακοκαιρία Daniel το 2023 έδειξε με τον πιο δραματικό τρόπο την ένταση που μπορούν να αποκτήσουν τα υδρομετεωρολογικά φαινόμενα στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο έργο, τέσσερις σταθμοί κατέγραψαν περισσότερα από 800 χιλιοστά βροχής μέσα σε τρεις ημέρες, ενώ οι δύο υψηλότερες τιμές έφτασαν τα 1.024 και 1.156 χιλιοστά.
Μπροστά σε τέτοιες συνθήκες, η γνώση του φυσικού χώρου αποτελεί βασικό εργαλείο πολιτικής προστασίας.
Η ψηφιακή αποτύπωση των υδατορεμάτων βοηθά την Πολιτεία να γνωρίζει πού βρίσκονται, ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους και ποια σημεία χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή. Η συλλογή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο μπορεί να ενισχύσει την παρακολούθηση. Η συγκέντρωση της πληροφορίας σε ένα κοινό σύστημα μπορεί να βελτιώσει τη συνεργασία ανάμεσα στις διαφορετικές υπηρεσίες.
Παράλληλα, το έργο μπορεί να υποστηρίξει την προτεραιοποίηση μελλοντικών παρεμβάσεων. Όταν υπάρχουν ακριβέστερα στοιχεία, είναι ευκολότερο να εντοπιστούν οι περιοχές όπου χρειάζονται νέες μελέτες, έργα αντιπλημμυρικής προστασίας ή άλλες τεχνικές παρεμβάσεις.
Η αξία του συστήματος βρίσκεται, επομένως, στη μετάβαση από την αποσπασματική γνώση στη συνολική εικόνα. Από την αναζήτηση στοιχείων την ώρα της ανάγκης, στην οργανωμένη πληροφορία πριν από την εκδήλωση του κινδύνου.
Το ίδιο το έργο συνδέει αυτή τη λογική με το τρίπτυχο «γνώση – πρόληψη – ανθεκτικότητα». Η χώρα δεν πρέπει μόνο να αποκαθιστά τις ζημιές μετά από μια φυσική καταστροφή. Χρειάζεται υποδομές πληροφορίας, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και τη δυνατότητα να ιεραρχεί τις παρεμβάσεις της εγκαίρως.
Η πρόληψη αποτελεί μια συνεχής διαδικασία που ξεκινά από τη χαρτογράφηση, συνεχίζεται με την παρακολούθηση και καταλήγει στον σχεδιασμό και στην ετοιμότητα.
Και σε αυτή τη διαδικασία, η αξιόπιστη πληροφορία μπορεί να κάνει τη διαφορά.
