Οι λευκοί πελαργοί, ένα είδος που στο παρελθόν είχε βρεθεί αντιμέτωπο με τον κίνδυνο εξαφάνισης, φαίνεται πως βρίσκουν στις χωματερές μια εύκολη και άφθονη πηγή τροφής. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή στη διατροφή τους μπορεί να έχει ένα σημαντικό τίμημα για την υγεία τους.
Νέα έρευνα δείχνει ότι η αυξανόμενη εξάρτηση των πελαργών από τους χώρους υγειονομικής ταφής απορριμμάτων προσφέρει άμεση ενεργειακή ενίσχυση, αλλά παράλληλα συνδέεται με πιθανές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στον οργανισμό τους.
Από τη φυσική τροφή στα ανθρώπινα απορρίμματα
Παραδοσιακά, οι λευκοί πελαργοί αναζητούσαν την τροφή τους σε χωράφια, υγροτόπους και φυσικά οικοσυστήματα, ενώ ήταν γνωστοί για τις μεγάλες μεταναστευτικές διαδρομές τους μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, αρκετοί πληθυσμοί έχουν αλλάξει συνήθειες, καθώς τα απορρίμματα τροφίμων στις χωματερές προσφέρουν μια πιο εύκολη εναλλακτική.
Στους χώρους υγειονομικής ταφής οι πελαργοί μπορούν να βρουν:
- υπολείμματα ανθρώπινης τροφής,
- κρέας και ψάρια,
- έντομα,
- τρωκτικά,
- γαιοσκώληκες.
Με αυτόν τον τρόπο εξοικονομούν ενέργεια, καθώς δεν χρειάζεται να αναζητούν τροφή για πολλές ώρες σε φυσικά περιβάλλοντα.
Ωστόσο, η ίδια πηγή τροφής μπορεί να τους εκθέσει σε πλαστικά, γυαλί, σύρματα, βαρέα μέταλλα και άλλους ρύπους.
Μεγαλύτεροι και πιο «δυνατοί», αλλά με κρυφές επιπτώσεις
Οι ερευνητές μελέτησαν πληθυσμούς λευκών πελαργών στην Πολωνία, όπου τα πουλιά έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν περισσότερο τις χωματερές την τελευταία δεκαετία.
Η περιοχή προσέφερε στους επιστήμονες τη δυνατότητα να συγκρίνουν πελαργούς που τρέφονται κυρίως από φυσικές πηγές με εκείνους που αναζητούν τροφή στα απορρίμματα.
Τα πρώτα αποτελέσματα, τα οποία παρουσιάστηκαν στο συνέδριο της Εταιρείας Πειραματικής Βιολογίας στη Φλωρεντία, έδειξαν ότι οι πελαργοί που τρέφονται στις χωματερές έχουν μεγαλύτερη σωματική μάζα και περισσότερα ενεργειακά αποθέματα.
Όπως εξηγεί ο Ανούστουπ Μπαντιοπαντιάι, διδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Κτηνιατρικής της Βιέννης, η εύκολη πρόσβαση στην τροφή μπορεί να επιτρέπει στα πουλιά να εξοικονομούν χρόνο και ενέργεια, τα οποία ενδεχομένως διοχετεύουν στην αναπαραγωγή.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι οι πελαργοί χρησιμοποιούν περισσότερο τις χωματερές κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου, όταν οι διατροφικές ανάγκες των νεοσσών είναι αυξημένες.
Ενδείξεις βλάβης στο DNA από μικρή ηλικία
Παρά τα ενεργειακά οφέλη, η μελέτη εντόπισε και ανησυχητικές ενδείξεις.
Οι ερευνητές βρήκαν σημάδια βλάβης στο DNA νεαρών πελαργών που συνδέονταν με τη διατροφή από χώρους υγειονομικής ταφής, ακόμη και όταν οι νεοσσοί ήταν μόλις περίπου μίας εβδομάδας.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η κατανάλωση τροφής από τις χωματερές μπορεί να επηρεάζει τον οργανισμό των πουλιών πολύ νωρίτερα από ό,τι αναμενόταν.
Παράλληλα, η εύκολη πρόσβαση σε αυτή την τροφή φαίνεται πως επηρεάζει και τις μεταναστευτικές συνήθειες των πελαργών.
Σε περιοχές της Δυτικής Ευρώπης, όπως η Ιβηρική χερσόνησος, ορισμένοι πληθυσμοί έχουν μετατραπεί από πλήρως μεταναστευτικούς σε μερικώς μεταναστευτικούς ή ακόμη και μόνιμους, λόγω της σταθερής παροχής τροφής από τις χωματερές.
Το «junk food» της άγριας ζωής
Η καθηγήτρια οικολογίας Αλντίνα Φράνκο από το Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε την τροφή από τις χωματερές ένα είδος «πρόχειρου φαγητού» για τα πουλιά.
Όπως σημειώνει, μπορεί να έχει υψηλή ενεργειακή αξία, αλλά είναι πιθανό να περιέχει ρύπους και παθογόνους οργανισμούς.
Ωστόσο, η ίδια επισημαίνει ότι η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη. Σε επίπεδο πληθυσμού, η πρόσβαση σε αυτή την πηγή τροφής μπορεί να έχει συμβάλει στην ανάκαμψη των πελαργών, καθώς αρκετοί από αυτούς επωφελούνται από την επιπλέον ενέργεια.
«Οι πληθυσμοί του λευκού πελαργού μειώνονταν μέχρι τη δεκαετία του 1980. Είχαν εξαφανιστεί από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και σήμερα έχουν επιστρέψει σε περιοχές όπου είχαν χαθεί», αναφέρει.
Η Ευρώπη περιορίζει τις χωματερές – τι θα συμβεί στους πελαργούς;
Το μέλλον αυτής της σχέσης παραμένει αβέβαιο, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί αυστηρότερες πολιτικές διαχείρισης αποβλήτων και περιορίζει την ελεύθερη πρόσβαση στους χώρους υγειονομικής ταφής.
Η αλλαγή αυτή μπορεί να επηρεάσει τους πληθυσμούς, τις μετακινήσεις και την αναπαραγωγική επιτυχία των πελαργών που έχουν πλέον προσαρμοστεί σε αυτή την πηγή τροφής.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι χρειάζεται προσεκτική μελέτη, καθώς η ίδια ανθρώπινη δραστηριότητα που δημιούργησε έναν νέο κίνδυνο για το είδος, πιθανώς συνέβαλε και στην εντυπωσιακή επιστροφή του.
