Η Ειρήνη Αγαπηδάκη είναι το πρόσωπο πίσω από κάθε SMS που λαμβάνουμε και κάθε δωρεάν προληπτική εξέταση που κάνουμε για τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου, τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Ως αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, υλοποιώντας το όραμα του πρωθυπουργού, έθεσε ως βασική της προτεραιότητα να μη χάνονται άδικα ζωές από νοσήματα που μπορούν να προληφθούν και τα κατάφερε. Ήδη έχουν σωθεί πάνω από 200.000 άνθρωποι από το πρώτο οργανωμένο σύστημα πρόληψης που είχε ποτέ η χώρα μας, το «Προλαμβάνω», ενώ πάνω από 6 εκατομμύρια έχουν ήδη κάνει την εξέταση.
- Γράφει ο Μίλτος Σακκελάρης
Συναντηθήκαμε σε ένα καφέ στο κέντρο της Αθήνας και η πρώτη ερώτηση που της έκανα είναι πώς κατάφερε να κάνει πραγματικότητα κάτι που για 40 χρόνια αποτελούσε άπιαστο όνειρο για τη χώρα μας – να οργανώσει το πρώτο σύστημα πρόληψης. Η απάντηση βρίσκεται στη βαθιά επιστημονική κατάρτιση των θεμάτων που χειρίζεται, τη μεθοδικότητα, το πείσμα και την ικανότητά της να δουλεύει ομαδικά. Πάνω από όλα όμως, την κινητοποιεί η ανάγκη του καθημερινού -όπως λέμε συχνά- ανθρώπου.
Ο καθημερινός άνθρωπος που τα βγάζει δύσκολα πέρα και παλεύει κάθε μέρα είναι ο ήρωάς της, ίσως ακριβώς επειδή μοιράζεται την ίδια καταγωγή με εκείνη. Η Ειρήνη Αγαπηδάκη γεννήθηκε στο Ηράκλειο και μεγάλωσε στο ανατολικότερο χωριό της Κρήτης, το Παλαίκαστρο. Η οικογένειά της είναι πολύτεκνη, με τέσσερα παιδιά τα οποία μεγάλωσαν σε πολύ δύσκολες συνθήκες, όπως συμβαίνει άλλωστε με την πλειονότητα των παιδιών που γεννήθηκαν στα τέλη του 1970- αρχές του 1980 στην ελληνική επαρχία και όχι μόνο.
Από μικρή τής άρεσε να φροντίζει τους άλλους: τα αδέρφια, τους φίλους και αργότερα βέβαια τους παππούδες και τους γονείς.
Με τα αδέρφια της είναι πολύ δεμένη, «σαν μια γροθιά να είστε πάντα», όπως συνήθιζε να τους λέει ο πατέρας τους, που έφυγε πρόωρα από τη ζωή το 2020 και δεν έμαθε ποτέ ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης εμπιστεύθηκε στην κόρη του τη θέση της αναπληρώτριας υπουργού Υγείας
Η κ.Αγαπηδάκη ήταν δεμένη με τον πατέρα της -έπαιζαν μαζί μπιλιάρδο, μαστόρευαν αυτοκίνητα (καθώς για ένα διάστημα διατηρούσε συνεργείο αυτοκινήτων) και ψάρευαν. «Ο πατέρας μου μού έμαθε να έχω το θάρρος της γνώμης μου και να πιστεύω στις ικανότητές μου. “Όλα γίνονται παιδί μου, μόνο του σπανού τα γένια δεν γίνονται”, συνήθιζε να μας λέει, δείχνοντάς μας πόσο αξίζει να προσπαθείς στη ζωή και να μην παραιτείσαι επειδή οι άλλοι πιστεύουν ότι κάτι δεν γίνεται». Όταν ανέλαβε την Ειδική Γραμματεία Ασυνόδευτων Ανηλίκων, ο πατέρας της τής είπε «κοίτα να κάνεις δουλειά, να παράγεις έργο, μη γίνεις σαν αυτούς που μας απογοήτευσαν». Λίγες μέρες μετά θα έφευγε από τη ζωή, αφήνοντας στην κόρη του αυτή την παρακαταθήκη. Με τη μητέρα της έχει επίσης στενή σχέση. Μικρή ήταν αρκετά ζωηρή, προτιμώντας το ποδόσφαιρο από το κέντημα, καθώς ήταν αρκετά αγοροκόριτσο. Η μητέρα της τής δώρισε το πρώτο της βιβλίο όταν ήταν στη Γ’ Δημοτικού. Ήταν το «Καπλάνι της Βιτρίνας» και το έχει ακόμα μαζί της στη βιβλιοθήκη σαν φυλαχτό. Η μάνα της τής έμαθε την αγάπη για τα γράμματα, τη γνώση. Μπορεί η μικρή Ειρήνη να μην της έκανε τη χάρη να κεντήσει εκείνο το μαξιλαράκι που πάλευε η μητέρα της να την κάνει να ολοκληρώσει κάθε καλοκαίρι που τελείωνε το σχολείο, αλλά διάβαζε πολύ, ήταν άριστη μαθήτρια και φιλότιμο παιδί.
Παρ’ ότι πολλοί θεωρούν ότι στην πολιτική είναι μειονέκτημα το να προέρχεσαι από χαμηλότερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα, εκείνη δεν έκρυψε ποτέ την καταγωγή της. Αντίθετα, αισθάνεται ότι ακριβώς το ότι αντιμετώπισε δυσκολίες από νωρίς, το ότι χρειάστηκε να δουλέψει από μικρή για να μπορέσει να συντηρήσει τον εαυτό της και να σπουδάσει (προπτυχιακό, μεταπτυχιακό, διδακτορικό) την προίκισαν με ελπίδα, πείσμα και σθένος. Θεωρεί ότι οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν από νωρίς δυσκολίες αποκτούν δεξιότητες και δύναμη, σημαντικά όπλα για να τα βγάλουν πέρα στη ζωή. «Δεν διαλέγεις σε ποια οικογένεια θα γεννηθείς, διαλέγεις όμως ποιος θα γίνεις», αναφέρει. Πιστεύει πολύ στη δύναμή μας να ξεπερνάμε τις δυσκολίες και να μην παρασυρόμαστε από τα στερεότυπα. «Με ενοχλεί πολύ να θεωρούν κάποιοι ότι ο άνθρωπος είναι η δουλειά του-δεν είναι. Το ποιοι είμαστε είναι κάτι πολύ περισσότερο από το ποια δουλειά κάνουμε. Έχω γνωρίσει σοφούς ανθρώπους που δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να πάνε σχολείο και άλλους που είχαν κάθε ευκαιρία και επέλεξαν να αδιαφορήσουν. Δεν είναι άσπρο-μαύρο τα πράγματα στη ζωή, κάθε άνθρωπος είναι ένας μοναδικός γρίφος που καλούμαστε να ανακαλύψουμε».
Οι σπουδές, ο ελεύθερος χρόνος και η κινητήρια δύναμή της
Θυμάται αγαπημένους της δασκάλους και καθηγητές που τη στήριξαν και της έμαθαν να σκέφτεται και θεωρεί ότι, μετά τον γονιό, ο δάσκαλος είναι αυτός που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη σκέψη μας. Σπούδασε Ψυχολογία και αισθάνεται ότι την καθόρισε. Το μεταπτυχιακό και το διδακτορικό της είναι στο αντικείμενο της Δημόσιας Υγείας από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου εργάστηκε αρκετά χρόνια ως ερευνήτρια σε προγράμματα που αφορούσαν την πρόληψη, την προαγωγή υγείας, την ψυχική υγεία.
Ανέπτυξε μεθόδους και στρατηγικές παρέμβασης που αργότερα μπόρεσε να εφαρμόσει από τη θέση της υπουργού. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και τώρα, όταν επισκέπτεται τα Κέντρα Υγείας ανά την Ελλάδα, βρίσκει αφίσες που είχε πολλά χρόνια πριν με την υπόλοιπη ερευνητική ομάδα και αφορούν ποιες εξετάσεις πρέπει να κάνει ο κόσμος για να προλάβει τα κυριότερα χρόνια νοσήματα. Δεκαπέντε σχεδόν χρόνια μετά, υλοποίησε η ίδια το οργανωμένο σύστημα πρόληψης της χώρας μας και έτσι οι υγειονομικοί δεν μας λένε απλώς να κάνουμε εξετάσεις, αλλά μπορούμε πράγματι να τις κάνουμε εύκολα, γρήγορα και δωρεάν μέσω του προγράμματος «Προλαμβάνω».
Εκτός από αυτά, έχει ήδη θέσει σε λειτουργία τις Κινητές Ομάδες Υγείας του ΕΟΔΥ που επισκέπτονται στο σπίτι εκατοντάδες ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία και κάνουν δωρεάν ιατρικές εξετάσεις, παρέχοντας παράλληλα και την απαιτούμενη φροντίδα. Η ίδια συχνά επιλέγει να συνοδεύει το κλιμάκιο των υγειονομικών και να επισκέπτεται τους ασθενείς στο σπίτι. «Δεν υπάρχει μεγαλύτερη τιμή από το να σου επιτρέπει ένας άνθρωπος να περάσεις το κατώφλι του σπιτιού του». Θυμάται στιγμές από αυτές τις επισκέψεις. Την 90χρονη κυρία Ελένη που χάρηκε λέγοντας «πωπω γέμισε το σπίτι μου παιδιά», την αγάπη και τις αγκαλιές που έλαβε από τους κατοίκους στα ορεινά χωριά του Έβρου και το «μη μας ξεχάσετε» που συχνά τής λένε μόλις ολοκληρώνεται η ιατρική επίσκεψη και έρχεται η ώρα να αποχωρήσουν από το σπίτι της/του ασθενούς.
Αυτό που την κινητοποιεί είναι η ανάγκη των ανθρώπων, γιατί έχει βιώσει και η ίδια πώς είναι. Το ξέρει καλά. Θεωρεί τις θέσεις εξουσίας προσωρινές και γι’ αυτό παλεύει κάθε μέρα να παράγει κάτι που θα βοηθήσει όσο γίνεται περισσότερους ανθρώπους. Η ομάδα των συνεργατών της γνωρίζει ότι κάθε μέρα μετράει. Έτσι κατάφεραν άλλωστε να αντιμετωπίσουν τη μεγάλη δοκιμασία της κακοκαιρίας «Daniel», να υλοποιήσουν το εθνικό πρόγραμμα κατά της παιδικής παχυσαρκίας που έλαβε θετική αναγνώριση από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το Πρόγραμμα «Προλαμβάνω», τις Κινητές Ομάδες Υγείας, να ενισχύσουν τον Προσωπικό Ιατρό, να βάλουν σε εφαρμογή τον Προσωπικό Παιδίατρο που ξεκινάει το επόμενο διάστημα, όπως και το πρόγραμμα προαγωγής ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων και άλλα πολλά, για τα οποία μου μιλά με πάθος και γνώση.
«Πώς χαλαρώνετε;», τη ρωτάω. «Μου αρέσει να ακούω μουσική στο αυτοκίνητο, ειδικά όταν το κεφάλι μου είναι γεμάτο προβλήματα και σκέψεις, μου καθαρίζει το μυαλό». Διαβάζει νωρίς το πρωί και στις όποιες ολιγοήμερες διακοπές. Της αρέσει πολύ να βρίσκεται κοντά στους ανθρώπους και να μαθαίνει για τη ζωή τους, να τους ακούει, να συζητάει μαζί τους, να σχετίζεται. «Φροντίζω συχνά να βγαίνω από το γραφείο, να βρίσκομαι μαζί με τους πολίτες. Το έχω ανάγκη, με γεμίζει δύναμη, ελπίδα και πείσμα να προσπαθήσω ακόμα περισσότερο. Οι πολίτες ξέρουν πολύ καλά τι χρειάζονται, αρκεί να τους ακούσουμε. Είναι σπουδαία αυτή η συνάντηση με τους ανθρώπους και ίσως είναι και ο βασικός λόγος που αποφάσισα να δοκιμαστώ ως υποψήφια βουλευτής στον Δυτικό Τομέα Αθηνών στις επόμενες εκλογές».
Εκτός από ευγνωμοσύνη, τρέφει βαθύ θαυμασμό για τον πρωθυπουργό και τονίζει πόσο πολύ νοιάζεται για τους ανθρώπους, πόσο πιστεύει στην αξιοκρατία και την κοινωνική κινητικότητα και πόσο παλεύει για να εξασφαλίσει ίσες ευκαιρίες για ακόμα περισσότερους. «Η συνάντηση με τους ανθρώπους ήταν, είναι και θα είναι το πιο σημαντικό κίνητρο στη ζωή μου. Δεν έχω βρει τίποτε πιο ενδιαφέρον, σπουδαίο, σημαντικό από το “μαζί”».
