Η Ευρώπη θέλει να μπορεί να μεταφέρει γρήγορα στρατιωτικές δυνάμεις εκεί όπου χρειάζονται. Διαπιστώνει, όμως, ότι ακόμη και η μετακίνηση ενός άρματος από τη μία χώρα στην άλλη μπορεί να καθυστερήσει λόγω αδειών διέλευσης, περιορισμών βάρους και ανεπαρκών υποδομών.
Αυτή είναι η ουσία της «στρατιωτικής κινητικότητας», που βρέθηκε στο επίκεντρο της διάσκεψης Connecting Europe Days 2026 στις Βρυξέλλες. Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε από τις 28 Σεπτεμβρίου έως την 1η Οκτωβρίου, με τη συμμετοχή της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του επιτρόπου Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολου Τζιτζικώστα.
Το ζητούμενο είναι ένα ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών που θα υπηρετεί την οικονομία και, όταν απαιτείται, την άμυνα. Ένας σιδηρόδρομος που μεταφέρει εμπορεύματα, ένα λιμάνι που εξυπηρετεί επιχειρήσεις ή μια γέφυρα που χρησιμοποιούν καθημερινά οι πολίτες μπορούν να αποτελέσουν ταυτόχρονα κρίσιμους κρίκους μιας στρατιωτικής εφοδιαστικής αλυσίδας.
Τι σημαίνει στην πράξη η «στρατιωτική Σένγκεν»
Ο όρος περιγράφει την προσπάθεια περιορισμού των εμποδίων στις διασυνοριακές στρατιωτικές μεταφορές. Η Κομισιόν παρουσίασε τον Νοέμβριο του 2025 πακέτο μέτρων με στόχο τη δημιουργία ευρωπαϊκού χώρου στρατιωτικής κινητικότητας έως το 2027.
Η πρόταση περιλαμβάνει εναρμονισμένες διαδικασίες, ανώτατο χρόνο τριών ημερών για την επεξεργασία αδειών διασυνοριακής μεταφοράς και απλούστευση των τελωνειακών διατυπώσεων. Προβλέπει επίσης ειδικό μηχανισμό για περιόδους κρίσης, ώστε οι στρατιωτικές μετακινήσεις να μπορούν να αποκτούν προτεραιότητα στις υποδομές. Πρόκειται για στόχους του προτεινόμενου πλαισίου και όχι για απόδειξη ότι όλα τα εμπόδια έχουν ήδη καταργηθεί.
Πρακτικά, μια μεγάλη μεταφορά απαιτεί συνεννόηση μεταξύ στρατιωτικών αρχών, διαχειριστών σιδηροδρόμων, λιμανιών, τελωνείων και υπηρεσιών οδικών μεταφορών. Η διαδρομή πρέπει να είναι κατάλληλη σε όλο το μήκος της: ένα προβληματικό πέρασμα αρκεί για να καθυστερήσει ολόκληρη την επιχείρηση.
Γιατί η Ουκρανία άλλαξε τις προτεραιότητες
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέδειξε τη σημασία της ταχύτητας στην ενίσχυση και στον ανεφοδιασμό στρατιωτικών δυνάμεων. Η δυνατότητα μεταφοράς εξοπλισμού έχει πλέον κεντρική θέση στην ευρωπαϊκή αμυντική ετοιμότητα.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο κατέγραψε το 2025 ότι ο στόχος της γρήγορης και απρόσκοπτης μετακίνησης στρατιωτικού προσωπικού και υλικού δεν είχε επιτευχθεί. Ανέφερε, μεταξύ άλλων, περιορισμούς για βαρέα οχήματα και περίπτωση κράτους που απαιτούσε προειδοποίηση 45 ημερών για άδεια διασυνοριακής μετακίνησης. Εντόπισε επίσης κατακερματισμένη διοίκηση και ανεπαρκή στρατηγική στόχευση ορισμένων χρηματοδοτούμενων έργων.
Η βασική αμυντική λογική είναι ότι η ύπαρξη στρατιωτικών δυνάμεων πρέπει να συνοδεύεται από τη δυνατότητα έγκαιρης μεταφοράς και υποστήριξής τους. Αυτό εξηγεί γιατί μια διάσκεψη για τις μεταφορές φιλοξενεί πλέον υπουργούς Άμυνας και συζητήσεις για στρατιωτικούς διαδρόμους.
Τα 17,5 δισ. ευρώ και η χρηματοδότηση των υποδομών
Για την περίοδο 2028–2034, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει 51,5 δισ. ευρώ για το σκέλος μεταφορών του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», συμπεριλαμβανομένων 17,5 δισ. ευρώ για τη στρατιωτική κινητικότητα.
Τα ποσά αποτελούν προτεινόμενη χρηματοδότηση στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό. Δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως ήδη διαθέσιμα ή οριστικά εγκεκριμένα κονδύλια. Η σχετική προκαταρκτική συμφωνία του Συμβουλίου, τον Δεκέμβριο του 2025, εξαιρούσε τις χρηματοδοτικές διατάξεις.
Το προηγούμενο πρόγραμμα, ύψους περίπου 1,7 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021–2027, υποστήριξε 95 έργα υποδομών διπλής χρήσης σε 21 κράτη-μέλη. Η ζήτηση υπερέβη σημαντικά τους διαθέσιμους πόρους, γεγονός που ενίσχυσε την πίεση για μεγαλύτερη χρηματοδότηση.
Γιατί ενδιαφέρει ιδιαίτερα την Ελλάδα
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας δίνει στα λιμάνια και στις χερσαίες συνδέσεις της σημασία για τη διασύνδεση του Αιγαίου με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.
Στη συζήτηση της διάσκεψης, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας πρότεινε να αξιοποιηθεί η Ελλάδα ως παράδειγμα ανάπτυξης διαδρόμων που συνδυάζουν μεταφορική δυνατότητα και προστασία υποδομών. Έδωσε έμφαση στην Αλεξανδρούπολη και στον άξονα από την Ελλάδα προς τα βόρεια, μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας.
Για τη χώρα, επομένως, η συζήτηση αφορά και τις δυνατότητες αναβάθμισης των μεταφορικών της δικτύων. Οι ίδιες συνδέσεις μπορούν να εξυπηρετούν εμπορευματικές ροές και αμυντικές ανάγκες, εφόσον σχεδιαστούν με κατάλληλες προδιαγραφές.
Ο κ. Δένδιας υπογράμμισε παράλληλα ότι η ανάπτυξη υποδομών πρέπει να συνοδεύεται από την προστασία τους. Υποστήριξε την ενίσχυση των ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων, διευκρινίζοντας ότι αυτή η προσπάθεια πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ.
Η «διπλή χρήση» είναι κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού. Οι αναβαθμίσεις πρέπει να βελτιώνουν τις υποδομές που χρησιμοποιούνται για πολιτικές μεταφορές και να επιτρέπουν την αξιοποίησή τους για στρατιωτικές ανάγκες. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο θέτει επίσης ως ζητούμενο τον περιορισμό των επιπτώσεων των στρατιωτικών μετακινήσεων στην οικονομία και στην καθημερινή κυκλοφορία.
Στη διάσκεψη συζητήθηκαν, παράλληλα, η σιδηροδρομική ασφάλεια και διαλειτουργικότητα, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Διαχείρισης Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας, οι αεροπορικές συνδέσεις και οι επενδύσεις στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών.
Η ουσιαστική αλλαγή είναι ότι η Ευρώπη σχεδιάζει πλέον τις μεταφορικές της υποδομές λαμβάνοντας πολύ περισσότερο υπόψη τις αμυντικές απαιτήσεις. Η στρατιωτική κινητικότητα αποτελεί προετοιμασία και ενίσχυση της αποτροπής· η συγκεκριμένη διάσκεψη δεν συνιστά απόφαση αποστολής στρατευμάτων σε κάποιο μέτωπο.
